Betekenis van ethiek in tijden van Corona

Stelt de zorg andere eisen aan de zorgverleners in tijden van Corona?  Duiken er nieuwe problemen op, situaties die om stilstand en uitklaring vragen?  Is er meer nood aan ethisch inzicht, begeleiding, vorming op de werkvloer,…? 

Elke zorgverlener wordt momenteel geconfronteerd met specifieke situaties, maatregelen en voorschriften die een grote verantwoordelijkheid, kennis en flexibiliteit vragen.  Een nieuw virus met grote besmettelijkheid is ook onze samenleving binnengedrongen.  De gevolgen laten zich voelen in het brede domein van de zorgverlening en leiden tot ongekende noodsituaties.

En toch, hoewel deze situaties nieuw zijn, zijn de competenties om hiermee om te gaan niet vreemd maar juist eigen aan de zorgverlening.  Wat wel nieuw is, is de toename in een ongekend tempo van ernstige en levensbedreigende situaties op de werkvloer.  Situaties, waarin telkens beslissingen moeten worden genomen over wat goed is om te doen, en dit niet steeds in de meest ideale omstandigheden.  Deze beslissingen kunnen op hun beurt grote gevolgen hebben voor de zorgvrager, het verschil uitmaken tussen leven en dood, en net dat bewust zijn hiervan, maakt het voor zorgverleners zwaar.  Hierdoor kan de nood aan feedback en ondersteuning zich meer laten voelen.

Omdat zorg altijd betrokken is op mensen, mogen we stellen dat elke handeling en keuze in de zorg een ethische dimensie heeft maar dat de betekenis van de ethiek zich scherper laat voelen, naarmate zorgvragers zich in een meer kwetsbare positie bevinden.  Deze Coronapandemie maakt plotseling heel zichtbaar dat ethische afwegingen in de zorg er zeer toe doen.

Vanuit het Vormingscentrum HIVSET vzw wordt al jaren bewust aandacht gegeven aan dit aspect van de zorgverlening.  Zo worden er bijvoorbeeld lessen ‘ethische aspecten’ opgenomen in lesroosters van verschillende Langlopende Opleidingen.  Maar ook de oprichting van het Zorgethisch lab deSpiegeling, streeft hetzelfde doel na.  Dit lab, wat ik als zorgethicus mocht opstarten in 2012, is er op gericht de ethische component van de dagdagelijkse zorg onder de aandacht te brengen.  Met een gans team zetten we ons in voor studenten uit zorgopleidingen, alsook voor zorgprofessionals.  We nodigen hen uit voor een dagsessie die bestaat uit, enerzijds het inleven in de rol van een zorgvrager, en anderzijds, een ethische reflectie over de opgedane ervaringen.  Duizenden deelnemers mochten we reeds verwelkomen en hun feedback is voor ons meer dan overtuigend om dit aanbod verder te zetten.   Deze inleefsessies confronteren de deelnemers met hun eigen kwetsbaarheid en tegelijk laat de manier waarop daarmee omgegaan wordt, diepe indrukken na.  Tijdens de ethische reflectie komt het belang van de zorgrelatie als vanzelf scherp in beeld en van daaruit kunnen er tools gevonden worden, die bruikbaar zijn op stage, of in het eigen werkveld. 

Verder bieden we al vele jaren allerlei vormingen aan, op de werkvloer, en op maat van de organisatie.  Vertrekkende vanuit een relationele zorgethiek wordt er aandacht gegeven aan de kwetsbaarheid van zorgvragers.  In deze vormingen staat de praktijk van de zorgethiek centraal. We maken in feite een vertaling van het, voor velen moeilijke woord ‘zorgethiek’, tot een heel verstaanbaar ‘werkwoord’.

Op deze manier hopen we bij te dragen tot het maken van bewuste ethische afwegingen en keuzes, in tijden van Corona maar ook in de alledaagse zorg, elke dag opnieuw.

 

Ria Engelen, MA

Projectverantwoordelijke Zorgethisch lab deSpiegeling

Opleidingsverantwoordelijke Langlopende Opleidingen